Önceki yazılarımı okuduysanız, Cyrano de Bergerac’a ne kadar hayran olduğumu bilirsiniz. Şimdi size onun hayata baktığı açının tam tersinden bakan bir romandan bahsetmek istiyorum.
Martin Eden de sevdiğim karakterler arasında yer alıyor ve hayat görüşümü şekillendirmede o da hatırı sayılır bir katkıya sahip. Cyrano’dan farkı, o olmamam gereken insanı ve inandığım değerlere daha sıkı tutunmam gerektiğini öğretti.
Martin Eden, varoluşsal bir çöküşün, kimlik kaybının ve toplumsal çürümenin insana neler yapabileceğini gözler önüne seren bir el kitabı bana göre. Martin’in yükselme arzusu, onu önce içsel bir boşluğa, ardından kaçınılmaz bir yıkıma sürükler. Bu süreç, modern dünyanın bireysel kimliği ne kadar tehdit ettiğini ve insanın kendi öz değerlerini kaybetmesinin nasıl yıkıcı sonuçlar doğurduğunu açıkça gösteriyor. Roman, her sayfasında okura acı veren bir gerçeği yansıtıyor: Kendi kimliğinden vazgeçmek, her şeyden büyük bir kayıptır.
Martin, toplumun ve aşkın cazibesine kapıldıkça, kendi içindeki fırtınayı büyütür. Her fırtına gibi bu da sakin bir rüzgârla başlar; ancak bu rüzgâr, zamanla şiddetlenerek kendisini ve okuru alabora eden bir kasırgaya dönüşür.
Jack London, toplumsal sınıfın en alt katmanlarında yaşayan bir denizcinin, hayallerindeki erişilemez kız uğruna yükselişinin bedelini ustalıkla anlatıyor. Martin’in Ruth’a duyduğu aşk, onun özünden ve değerlerinden vazgeçmesine yol açar. Ancak, yükselmek için tüm benliğini ortaya koyan Martin, Ruth’un aslında sıradan bir burjuva kızı olduğunu fark ettiğinde ilk darbesini alır. Bu fark ediş, bordasına çarpan ilk dalgadır. Ardından, toplumun çürümüşlüğünü ve güçlüye biat etme eğilimini fark ettikçe, içinde bir fırtına başlar.
Martin’in yaşadığı en büyük ironi şudur: Hiç kimse sıradan bir denizciyken fikirlerini dikkate almazken, ünlü bir yazar olduğunda aynı fikirler coşkuyla kabul görür. Bu durum, toplumun sadece güç ve statüye değer verdiğini, yüzeysel normlara bağlı olduğunu gösteren acı bir gerçektir.
Martin’in yükselişi, bir başarıdan çok bir aldanıştır bence. Toplumun zirvesine çıkmaya çalışırken kendi özünü kaybeder, menfaat uğruna şekil değiştirir. Zirveye ulaştığında ise orada bulduğu tek şeyin, kendi varlığının bir yanılsamadan ibaret olduğu gerçeğidir. Denizci Martin’in sahip olduğu özgürlük ve doğruluk, onu gerçek bir insan yaparken; ünlü yazar Martin, bir amaca sahip olmayan, kimliğini kaybetmiş bir figüre dönüşür.
Amerikan rüyasını gerçekleştirmiştir. Ama bu rüya için ödediği bedel, ruhunda büyük bir boşluk açmıştır. Martin’in ruhundaki bu boşluk, sadece toplumsal bir yükselme çabasının değil, bir kimlik kaybının sonucudur. Ruth’un aslında Martin’in kendisini değil, onun olmasını istediği kişiyi sevdiğini fark etmesi, bu içsel boşluğu daha da büyütür. Roman, insanın değerlerinden vazgeçerek içsel huzur bulmasının imkânsızlığını ve toplumsal baskılar karşısında bireysel kimliğini korumanın zorluğunu etkileyici bir şekilde gözler önüne serer.
Sonunda, Martin’in içsel çöküşü, onun ruhunun bir parçasını kaybettiğini işaret eder. Denizci Martin’in içindeki özgürlük her zaman var olmalıydı, çünkü o, toplumsal beklentilere karşı koyarak var olabilen bir insandı. Ancak bu özgürlük, toplumsal baskılar, aşk, menfaat ve en önemlisi kimlik kaybıyla yavaşça yok oldu.
Bu roman, bana göre bir uyarıdır: Kendi kimliğinden vazgeçen insan, hem kendisini hem de dünyayı kaybeder. Ve belki de, her şeye rağmen, insanın kendisine sadık kalması gerekir.
Martin’in –Jack’in– denizlere dönmesini isterdim. Bunu yapmış olsaydı, bu kitabın yazılmayacağını bilsem de… “Ne saçmalıyorsun?” dediğinizi duyar gibiyim sevgili okur. O zaman size, bu romanın aslında bir yarı otobiyografi olduğunu ve Jack London’un 40 yaşındaki trajik, “şüpheli” ölümünü hatırlatmak isterim.
Bu trajik roman ve Jack London’un daha da trajik hayatından çıkarılacak birçok ders var; ama size bunları öğretmen edasıyla anlatmayı haddim görmüyorum. Yalnızca varoluşsal sancılar çeken bir denizci olarak bir tavsiye vermek isterim:
Her zaman kendin ol ve deniz çağırıyorsa, git..
